Patologia oka w jaskrze: Rogówka, tęczówka, ciało rzęskowe i nerw wzrokowy z oznaczeniami anatomicznymi
Jaskra (Glaucoma)
Jaskra to przewlekła, postępująca neuropatia nerwu wzrokowego, prowadząca do stopniowej utraty włókien nerwowych i nieodwracalnego pogorszenia widzenia. Jest jedną z głównych przyczyn ślepoty na świecie i często przebiega bezobjawowo do zaawansowanego stadium. Podstawowym czynnikiem ryzyka jest podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe (intraocular pressure, IOP), jednak jaskra może rozwijać się również przy ciśnieniu w granicach normy, szczególnie u osób z nadwrażliwością nerwu wzrokowego na niedokrwienie.
Patofizjologia
Jaskra prowadzi do stopniowego zaniku komórek zwojowych siatkówki i ich aksonów, co skutkuje charakterystycznym zanikiem tarczy nerwu wzrokowego. Mechanizmy prowadzące do uszkodzenia obejmują:
1. |
Zaburzony odpływ cieczy wodnistej - zwiększone opory w beleczkowaniu (trabecular meshwork) powodują wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego, co prowadzi do ucisku na włókna nerwowe i niedokrwienia tarczy nerwu wzrokowego. |
2. |
Niedokrwienie nerwu wzrokowego - wpływa na degenerację komórek zwojowych siatkówki, szczególnie w jaskrze normalnego ciśnienia. |
3. |
Uszkodzenie mechaniczne - wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego powoduje wgłębienie (excavatio) tarczy nerwu wzrokowego i zaburzenia przewodnictwa nerwowego. |
Klasyfikacja
1. Jaskra pierwotna
Jaskra pierwotna otwartego kąta (POAG - Primary Open-Angle Glaucoma)
Najczęstsza postać jaskry, rozwijająca się powoli i bezobjawowo.
Odpływ cieczy wodnistej przez beleczkowanie ulega stopniowemu upośledzeniu, co prowadzi do przewlekłego wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego i postępującego uszkodzenia nerwu wzrokowego.
Jaskra pierwotna zamkniętego kąta (PACG - Primary Angle-Closure Glaucoma)
Spowodowana anatomicznym zwężeniem kąta przesączania, co nagle lub stopniowo blokuje odpływ cieczy wodnistej.
Może prowadzić do ostrego ataku jaskry, charakteryzującego się silnym bólem oka, zaczerwienieniem, rozszerzoną źrenicą, spadkiem ostrości wzroku i nudnościami.
2. Jaskra wtórna
Powstaje w wyniku innych chorób oczu (np. neowaskularyzacji w retinopatii cukrzycowej, zapalenia błony naczyniowej, pourazowych uszkodzeń kąta).
Jaskra normalnego ciśnienia (Normal-Tension Glaucoma, NTG)
Występuje mimo prawidłowego ciśnienia wewnątrzgałkowego i jest związana z zaburzeniami krążenia w nerwie wzrokowym.
Objawy kliniczne
Jaskra rozwija się skrycie, a objawy pojawiają się, gdy znaczna część nerwu wzrokowego ulegnie uszkodzeniu.
Jaskra otwartego kąta - długo bezobjawowa, początkowo powoduje mroczki i ubytki w polu widzenia (widzenie tunelowe).
Jaskra zamkniętego kąta - może przebiegać napadowo, z silnym bólem oka, nudnościami i nagłą utratą wzroku.
Diagnostyka
Pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego (tonometria) - wartości powyżej 21 mmHg sugerują jaskrę, ale NTG może występować przy niższych wartościach.
Badanie kąta przesączania (gonioskopia) - pozwala określić, czy jaskra ma charakter otwartego, czy zamkniętego kąta.
Ocena tarczy nerwu wzrokowego (oftalmoskopia, OCT, HRT) - wykazuje zaniki i wklęsłość tarczy.
Badanie pola widzenia (perymetria) - wykazuje charakterystyczne ubytki (np. skroniowe zwężenie pola widzenia).
Leczenie
1. Leczenie farmakologiczne
Leki obniżające ciśnienie wewnątrzgałkowe:
Prostaglandyny (latanoprost, bimatoprost) - zwiększają odpływ cieczy wodnistej.
Beta-blokery (timolol, betaksolol) - zmniejszają produkcję cieczy wodnistej.
Inhibitory anhydrazy węglanowej (dorzolamid, acetazolamid) - hamują wydzielanie cieczy wodnistej.
Agoniści alfa-adrenergiczni (brimonidyna) - zmniejszają produkcję i zwiększają odpływ cieczy wodnistej.
2. Leczenie laserowe
Trabekuloplastyka laserowa (SLT, ALT) - poprawia odpływ cieczy wodnistej.
Iridotomia laserowa - stosowana w jaskrze zamkniętego kąta.
3. Leczenie chirurgiczne
Trabekulektomia - tworzenie nowej drogi odpływu cieczy wodnistej.
Implanty drenujące - stosowane w jaskrze opornej na leczenie.
Rokowanie i profilaktyka
Jaskra jest chorobą nieuleczalną, ale jej postęp można spowolnić przy wczesnym wykryciu i skutecznym leczeniu.
Osoby po 40. roku życia, szczególnie z obciążeniem rodzinnym, powinny regularnie badać ciśnienie wewnątrzgałkowe i pole widzenia.
Nieprzestrzeganie leczenia może prowadzić do nieodwracalnej ślepoty.
Jaskra to cichy zabójca wzroku - dlatego jej wczesna diagnostyka i leczenie są kluczowe dla zachowania widzenia. Jeśli masz jakiekolwiek czynniki ryzyka, regularne wizyty u okulisty mogą uratować Twój wzrok.