Zbliżenie. Podrażnione zainfekowane czerwone przekrwione oczy, zapalenie spojówek
Spojówka jest cienką, przezroczystą błoną śluzową pokrywającą wewnętrzną powierzchnię powiek (spojówka powiekowa) oraz przechodzącą na przednią powierzchnię gałki ocznej, gdzie pokrywa twardówkę do rąbka rogówki (spojówka gałkowa). W miejscu przejścia spojówki powiekowej w gałkową tworzy się załamek - sklepienie spojówki, który umożliwia swobodny ruch gałki ocznej.
Spojówka jest bogato unaczyniona, a jej naczynia pochodzą głównie z gałęzi tętnicy ocznej, w tym tętnic powiekowych oraz tętnicy nadtwardówkowej. Odpływ krwi żylnej odbywa się przez żyły spojówkowe do układu żył oczodołowych. Unerwienie pochodzi głównie z nerwu trójdzielnego, w szczególności z nerwu ocznego, co sprawia, że spojówka jest bardzo wrażliwa na bodźce bólowe.
Funkcją spojówki jest ochrona gałki ocznej przed czynnikami środowiskowymi, a także utrzymanie odpowiedniego nawilżenia powierzchni oka poprzez produkcję śluzu i rozprowadzanie warstwy łzowej. Komórki kubkowe spojówki produkują mucynę, kluczowy składnik filmu łzowego, który stabilizuje warstwę wodną łez i zapewnia prawidłowe nawilżenie rogówki.
Jakie są najczęstsze schorzenia spojówki?
1. Zapalenie spojówek
Jest to najczęstsza patologia spojówki, której przyczyną mogą być czynniki infekcyjne, alergiczne lub toksyczne.
Bakteryjne zapalenie spojówek. Objawia się ropną wydzieliną, przekrwieniem spojówek i obrzękiem powiek. W cięższych przypadkach może dojść do powikłań rogówkowych.
Wirusowe zapalenie spojówek - najczęściej spowodowane przez adenowirusy (epidemiczne zapalenie spojówek i rogówki), wirusy opryszczki (HSV-1) lub wirus ospy wietrznej i półpaśca (VZV). Charakteryzuje się wodnistą wydzieliną, obrzękiem i wyraźnym przekrwieniem.
Chlamydiowe zapalenie spojówek. Może przybierać postać jaglicy (trachoma), prowadzącej do bliznowacenia spojówki i uszkodzenia rogówki, lub inkluzyjnego zapalenia spojówek, szczególnie u noworodków i osób dorosłych aktywnych seksualnie.
2. Alergiczne zapalenie spojówek
Jest reakcją nadwrażliwości typu I zależną od IgE, najczęściej na alergeny powietrznopochodne (pyłki roślin, kurz, sierść zwierząt).
Ostre alergiczne zapalenie spojówek - nagły początek, obrzęk powiek, świąd, przekrwienie spojówek i łzawienie.
Sezonowe i całoroczne alergiczne zapalenie spojówek - nawracające epizody w sezonie pylenia lub przewlekłe objawy w wyniku ekspozycji na alergeny środowiskowe.
Wiosenne zapalenie spojówek i rogówki (keratoconjunctivitis vernalis) - przewlekłe, ciężkie zapalenie spojówki i rogówki, częściej u dzieci i młodzieży. Charakteryzuje się brodawkami olbrzymimi w sklepieniu spojówki i włóknikową wydzieliną.
Atopowe zapalenie spojówek i rogówki (keratoconjunctivitis atopia) - ciężka postać przewlekłego zapalenia, często współistniejąca z atopowym zapaleniem skóry.
3. Suche zapalenie spojówek - zespół suchego oka (keratoconjunctivitis sicca)
Wynika z niedostatecznej produkcji łez lub nadmiernego ich parowania. Może być spowodowane chorobami autoimmunologicznymi (np. zespół Sjögrena), zaburzeniami hormonalnymi, stosowaniem leków (np. beta-blokerów, antyhistaminików) lub długotrwałą pracą przy ekranach. Objawia się pieczeniem, uczuciem ciała obcego, zaczerwienieniem i niestabilnym filmem łzowym.
4. Skrzydlik (pterygium) i mięsko spojówki (pinguecula)
Skrzydlik - przerost spojówki wchodzący na rogówkę, zazwyczaj od strony nosowej. Często związany z ekspozycją na promieniowanie UV i przewlekłe podrażnienie. Może prowadzić do zaburzeń refrakcji i astygmatyzmu.
Mięsko spojówki - żółtawa, wyniosła zmiana na spojówce, zwykle przy rąbku rogówki, wynikająca z degeneracji elastotycznej w spojówce.
5. Nowotwory spojówki
Brodawczaki spojówki - łagodne zmiany wywołane przez wirusy brodawczaka ludzkiego (HPV).
Rak kolczystokomórkowy spojówki - najczęstszy złośliwy nowotwór spojówki, związany z przewlekłą ekspozycją na UV.
Czerniak spojówki - rzadszy, ale agresywny nowotwór, często rozwijający się z barwnikowych zmian przedrakowych.
6. Podspojówkowe wylewy krwi (hyposphagma)
Najczęściej spowodowane urazem, nadciśnieniem tętniczym, skazą krwotoczną lub kaszlem. Objawia się jako dobrze odgraniczona czerwona plama na spojówce.